Nhận lại lô đất đứng tên chồng cũ sau 8 năm ly hôn
Hợp đồng đứng tên chồng, hóa đơn cũng mang tên chồng, còn những biên lai nộp tiền mặt đã thất lạc sau hơn 14 năm. Thế nhưng, lô đất trị giá hơn 8 tỷ đồng mà người chồng cũ khẳng định là tài sản riêng cuối cùng vẫn được Tòa án xác định là tài sản chung và chia đôi cho hai người. Đây là kết quả sau hành trình Luật sư MTLF đồng hành cùng khách hàng trong việc xác định đúng nghĩa vụ chứng minh và tìm lại dấu vết dòng tiền còn lưu tại ngân hàng, chủ đầu tư.

Từ một lô đất mua chung đến tranh chấp kéo dài 8 năm
Bà H và ông T (họ tên đã được viết tắt) kết hôn từ đầu những năm 2000. Năm 2010, khi kinh tế gia đình dần ổn định, hai vợ chồng quyết định mua một lô đất nền diện tích khoảng 90 m² tại dự án khu định cư ở một xã ngoại thành TP. H.
Giá chuyển nhượng thời điểm đó khoảng 1,63 tỷ đồng. Hai vợ chồng thanh toán trước khoảng 1,3 tỷ đồng, tương đương 80% giá trị hợp đồng; phần còn lại sẽ được thanh toán khi nhận bàn giao nền và làm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Tiền mua đất được góp qua nhiều đợt, bằng nhiều hình thức: đặt cọc thông qua công ty môi giới, nộp tiền mặt và chuyển khoản từ tài khoản của cả bà H lẫn ông T. Tuy nhiên, người trực tiếp ký hợp đồng với chủ đầu tư là ông T. Hóa đơn và các giấy tờ giao dịch cũng chủ yếu đứng tên ông.
Năm 2016, cuộc hôn nhân kết thúc. Bản án ly hôn giải quyết căn nhà chung, riêng lô đất tại dự án được ghi nhận là hai bên tự thỏa thuận. Nhưng những cuộc trao đổi sau đó không mang lại kết quả. Hai người không thể thống nhất việc phân chia tài sản, khiến quyền lợi đối với lô đất tiếp tục bị bỏ ngỏ suốt nhiều năm.
Đến năm 2024, bà H tìm đến Luật Minh Tú để yêu cầu hỗ trợ giải quyết tranh chấp.
Khó khăn xuất hiện ngay từ quan điểm của người chồng cũ. Ông T cho rằng lô đất là tài sản riêng do mình tích góp tiền mua, đồng thời viện dẫn việc hợp đồng, hóa đơn đều đứng tên ông. Không chỉ yêu cầu được công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất, ông T còn đưa ra bảng kê sáu lần thanh toán, cho rằng mình đã đóng góp 61,16% giá trị lô đất, trong khi bà H chỉ đóng 38,84%. Nếu phải chia, ông yêu cầu được hưởng 60%.
Với giá trị lô đất được xác định sau này khoảng 8,2 tỷ đồng, chênh lệch tỷ lệ phân chia 60/40 so với 50/50 khiến bà H có nguy cơ phải thanh toán thêm hơn 770 triệu đồng cho chồng cũ.
Trong khi đó, phần lớn biên lai nộp tiền mặt từ năm 2010 đã thất lạc. Lô đất cũng chưa được bàn giao, chưa có Giấy chứng nhận. Theo điều kiện của dự án, chủ đầu tư chỉ thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận sau khi khách hàng thanh toán đủ tiền và xây dựng nhà theo mẫu được duyệt.
Như vậy, bà H không chỉ phải chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản mà còn phải tính đến khả năng thực hiện bản án sau khi vụ việc được giải quyết.
Tìm lại dòng tiền thay vì chỉ tranh luận về người đứng tên
Trước những lập luận của phía ông T, Luật Minh Tú xác định cần đưa tranh chấp trở về đúng trọng tâm pháp lý: lô đất được hình thành trong thời kỳ hôn nhân hay không, nguồn tiền mua đất là gì và ai có nghĩa vụ chứng minh tài sản riêng.
Khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và những thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, trừ những trường hợp được pháp luật xác định là tài sản riêng. Khoản 3 điều này cũng quy định, khi không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung.
Vì vậy, việc hợp đồng mua đất chỉ đứng tên ông T không đồng nghĩa ông có quyền sở hữu riêng đối với toàn bộ tài sản. Người đưa ra quan điểm tài sản riêng phải có căn cứ chứng minh nguồn tiền mua đất thuộc tài sản riêng của mình.
Tuy nhiên, xác định đúng nghĩa vụ chứng minh mới chỉ là bước đầu. Phía ông T đã đưa ra bảng kê tỷ lệ đóng góp 61,16%, trong khi bà H không còn đầy đủ chứng từ để đối chiếu. Nếu chỉ dựa vào trí nhớ của các bên hoặc những tài liệu tự lập, việc xác định tỷ lệ thanh toán sẽ khó bảo đảm tính khách quan.
Thay vì cố gắng khôi phục từng khoản tiền đã nộp cách đây hơn một thập kỷ, Luật Minh Tú tập trung khoanh vùng những tổ chức có khả năng còn lưu giữ chứng từ giao dịch. Các đề nghị thu thập chứng cứ được gửi đến ngân hàng nơi chủ đầu tư mở tài khoản nhận tiền, ngân hàng nơi bà H mở tài khoản, chủ đầu tư và công ty môi giới từng nhận tiền đặt cọc.
Cụ thể, hồ sơ cần làm rõ sao kê tài khoản trong giai đoạn thanh toán, sổ kế toán chi tiết, phiếu thu, phiếu báo có, hóa đơn và bảng theo dõi công nợ. Công ty môi giới cũng được đề nghị triệu tập để làm rõ khoản tiền đặt cọc.
Việc thu thập chứng cứ được thực hiện trên cơ sở quyền của đương sự theo khoản 7 Điều 70 và Điều 106 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Khi không thể tự mình thu thập tài liệu, đương sự có quyền đề nghị Tòa án yêu cầu cơ quan, tổ chức đang lưu giữ cung cấp chứng cứ.
Kết quả thu thập tài liệu đã làm thay đổi đáng kể cục diện vụ án.
Đối với khoản tiền chuyển vào tài khoản của chủ đầu tư, ông T cho rằng phần lớn số tiền do mình thanh toán. Tuy nhiên, sao kê ngân hàng thể hiện bà H đã chuyển khoảng 623 triệu đồng, còn ông T chuyển khoảng 627 triệu đồng. Chênh lệch giữa hai khoản chỉ khoảng 4 triệu đồng, cho thấy mức đóng góp từ nguồn tiền chuyển khoản của hai người gần như tương đương.
Đối với khoản đặt cọc khoảng 109 triệu đồng thông qua công ty môi giới, phía ông T cho rằng đây là tiền do mình thanh toán. Tuy nhiên, không có chứng từ xác định người trực tiếp nộp tiền. Công ty môi giới được triệu tập nhưng vắng mặt không có lý do. Vì vậy, Tòa án xác định đây là khoản tiền chung của hai vợ chồng.
Một khoản tiền khác trị giá 95 triệu đồng được ông T nộp vào tài khoản của bà H cũng được đưa ra tranh luận. Ông cho rằng đây là tiền mình góp để mua đất. Tuy nhiên, nội dung giao dịch không thể hiện mục đích sử dụng để thanh toán lô đất đang tranh chấp, nên Tòa án không có cơ sở xác định đây là khoản đóng góp riêng của ông T.
Những dữ liệu ngân hàng, thay vì bảng kê do một bên tự lập, đã giúp Hội đồng xét xử có căn cứ khách quan hơn để đánh giá nguồn tiền và mức độ đóng góp của mỗi người.
Đáng chú ý, tại phiên tòa, phía ông T không còn giữ quan điểm lô đất là tài sản riêng mà thừa nhận đây là tài sản chung của hai vợ chồng. Tranh chấp lúc này tập trung vào tỷ lệ phân chia.
Hội đồng xét xử nhận định ông T không cung cấp được tài liệu chứng minh số tiền đã đóng là tài sản riêng, đồng thời xác định công sức đóng góp của bà H và ông T trong việc tạo lập tài sản là tương đương nhau.
Một điểm quan trọng khác được Luật Minh Tú tính đến là công sức chăm lo gia đình. Theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, khi chia tài sản chung, Tòa án phải xem xét công sức đóng góp của mỗi bên. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập. Vì vậy, việc một người trực tiếp chăm sóc con cái, tổ chức cuộc sống gia đình không thể bị xem là không có đóng góp chỉ vì không đứng tên trên chứng từ thanh toán.
Không chỉ thắng kiện, mà còn phải bảo đảm bản án có thể thực hiện
Với một tài sản chưa được bàn giao và chưa có Giấy chứng nhận, việc được Tòa án công nhận quyền lợi chưa phải là đích đến cuối cùng. Nếu bản án không xác định rõ tình trạng pháp lý của thửa đất và điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận, người được chia tài sản vẫn có thể gặp khó khăn khi thực hiện quyền của mình.
Do đó, song song với việc chứng minh nguồn tiền và tỷ lệ đóng góp, Luật Minh Tú đề nghị Tòa án xác minh tình trạng pháp lý của lô đất tại cơ quan quản lý nhà nước và chủ đầu tư.
Theo văn bản trả lời của Sở Nông nghiệp và Môi trường, thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, chủ đầu tư chỉ được chuyển nhượng quyền sử dụng đất sau khi đã xây dựng nhà ở theo quy hoạch được duyệt.
Văn bản cũng làm rõ cơ chế để người nhận chuyển nhượng trong dự án trực tiếp nộp hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận theo điểm X Mục C Phần V Phụ lục I Nghị định 151/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Trường hợp thiếu giấy tờ do chủ đầu tư đang nắm giữ, Văn phòng đăng ký đất đai sẽ thông báo để chủ đầu tư cung cấp.
Phía chủ đầu tư cũng có ý kiến bằng văn bản, xác nhận sẽ thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận cho người được Tòa án công nhận sau khi hoàn tất việc xây dựng nhà theo mẫu được duyệt.
Trên cơ sở đó, Tòa án tiến hành đo vẽ hiện trạng, thẩm định giá tài sản. Các bên thống nhất giá trị lô đất khoảng 8,2 tỷ đồng.
Về phương án phân chia, khoản 3 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định tài sản chung được chia bằng hiện vật; nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị. Trường hợp một bên nhận phần tài sản có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán phần chênh lệch cho bên kia.
Tại phiên tòa, hai bên thống nhất phương án bà H nhận lô đất, ông T nhận tiền. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết, một nghĩa vụ tài chính khác cũng được làm rõ: khoản tiền còn nợ chủ đầu tư gồm khoảng 325 triệu đồng tiền gốc và 121 triệu đồng tiền lãi chậm trả tính đến ngày xét xử.
Đây là nghĩa vụ chung phát sinh từ giao dịch mua đất trong thời kỳ hôn nhân. Nếu không được xem xét cùng với việc chia tài sản, người nhận đất có thể phải gánh toàn bộ khoản nợ này. Luật Minh Tú đề nghị Tòa án xác định mỗi bên chịu 50% nghĩa vụ còn lại và khấu trừ phần ông T phải chịu vào số tiền ông được nhận.
Theo kết quả thẩm định, lô đất trị giá khoảng 8,2 tỷ đồng, mỗi người được hưởng 50%, tương đương 4,1 tỷ đồng. Ông T phải chịu một nửa khoản nợ còn lại với chủ đầu tư, khoảng 223 triệu đồng. Sau khi khấu trừ, bà H phải thanh toán cho ông T khoảng 3,88 tỷ đồng để nhận toàn bộ lô đất. Sau đó, bà trực tiếp thanh toán phần nghĩa vụ còn lại với chủ đầu tư khi nhận bàn giao nền và thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận.
Kết thúc quá trình xét xử sơ thẩm, Tòa án nhân dân khu vực tại TP. H chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà H. Đại diện Viện kiểm sát cũng đề nghị chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn. Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị.
Lô đất từng được ông T khẳng định là tài sản riêng được công nhận là tài sản chung. Yêu cầu chia theo tỷ lệ 60/40 không được chấp nhận. Bà H được quản lý, sử dụng lô đất và có trách nhiệm thanh toán cho ông T khoảng 3,88 tỷ đồng, thay vì khoảng 4,65 tỷ đồng theo phương án ông T yêu cầu. Khoản nợ còn lại với chủ đầu tư được chia đều; chi phí đo vẽ, thẩm định giá khoảng 42 triệu đồng cũng được chia đôi, ông T phải hoàn lại cho bà H khoảng 21 triệu đồng.
Như vậy, so với phương án phân chia 60/40, bà H giảm được hơn 770 triệu đồng phải thanh toán. Quan trọng hơn, nếu lập luận tài sản riêng của ông T được chấp nhận, bà có thể mất toàn bộ quyền lợi đối với lô đất trị giá hơn 8 tỷ đồng.
Những điều cần lưu ý khi tài sản sau ly hôn chưa được phân chia
Từ vụ việc này có thể thấy, không ít người sau ly hôn vẫn nhầm tưởng rằng tài sản đứng tên chồng hoặc vợ cũ đương nhiên thuộc quyền sở hữu của người đó. Trên thực tế, pháp luật xác định bản chất tài sản dựa trên thời điểm hình thành và nguồn gốc tạo lập, chứ không chỉ căn cứ vào tên người xuất hiện trên hợp đồng hay hóa đơn.
Việc ly hôn đã nhiều năm cũng không đồng nghĩa quyền yêu cầu chia tài sản tự động chấm dứt. Nếu tài sản chưa được giải quyết trong bản án, quyết định ly hôn, đương sự vẫn có thể yêu cầu Tòa án xem xét. Khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản. Tuy nhiên, việc để quá lâu có thể khiến chứng cứ thất lạc, tài sản bị chuyển nhượng hoặc phát sinh giao dịch với người thứ ba, làm cho quá trình giải quyết phức tạp hơn.
Một hiểu lầm khác là người đóng góp nhiều tiền hơn đương nhiên được chia phần tài sản lớn hơn. Điều này không hoàn toàn đúng. Theo Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và Điều 7 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, Tòa án phải xem xét nhiều yếu tố như hoàn cảnh của gia đình và mỗi bên, công sức đóng góp, lợi ích chính đáng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp và lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Công sức chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái cũng được pháp luật ghi nhận.
Đối với những trường hợp không còn giữ biên lai, người có quyền lợi liên quan không nên vội cho rằng mình đã mất khả năng chứng minh. Ngân hàng, chủ đầu tư, đơn vị môi giới hoặc cơ quan quản lý có thể vẫn lưu giữ hồ sơ giao dịch. Điều quan trọng là xác định đúng tổ chức đang nắm giữ tài liệu, thời gian phát sinh giao dịch và nội dung cần trích lục. Nếu không thể tự thu thập, đương sự có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Ngay cả với đất thuộc dự án chưa được cấp Giấy chứng nhận cho người mua, việc giải quyết tranh chấp cũng cần được xem xét trên cơ sở tình trạng pháp lý cụ thể của dự án, số tiền đã thanh toán, khoản nợ còn lại và điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận. Không nên chỉ tập trung vào việc xác định tỷ lệ chia mà bỏ qua khả năng thực hiện quyền sau khi có bản án.
Vụ việc của bà H cũng cho thấy một số điểm cần chuẩn bị trước khi bước vào phiên tòa. Tòa án không chấp nhận đề nghị cho bà H thanh toán phần chênh lệch cho ông T trong vòng 6 tháng, mà buộc thanh toán khi bản án có hiệu lực. Nếu chậm thực hiện, bà phải chịu lãi theo Điều 357 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 kể từ khi ông T có đơn yêu cầu thi hành án.
Bên cạnh đó, tiền lãi chậm trả cho chủ đầu tư phát sinh sau ngày xét xử do người nhận đất tự chịu. Việc hoàn tất nghĩa vụ tài chính càng sớm sẽ càng hạn chế khoản chi phí phát sinh. Để được cấp Giấy chứng nhận, lô đất vẫn phải đáp ứng điều kiện xây dựng nhà theo mẫu được duyệt của dự án. Đây là những công việc tiếp theo cần được thực hiện sau khi bản án có hiệu lực.
Luật Minh Tú đồng hành cùng bạn bảo vệ quyền lợi sau ly hôn
Tranh chấp tài sản sau ly hôn không chỉ là câu chuyện phân chia giá trị tài sản. Đằng sau đó có thể là nhiều năm cùng tạo dựng, những khoản tiền đã thanh toán, công sức chăm sóc gia đình và cả những chứng từ tưởng như không còn khả năng tìm lại.
Với những trường hợp tương tự, Luật Minh Tú hỗ trợ khách hàng rà soát bản án ly hôn, xác định tài sản chưa được giải quyết, đánh giá căn cứ pháp lý và xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi. Quá trình này bao gồm việc lập danh mục chứng cứ cần thu thập tại ngân hàng, chủ đầu tư và cơ quan quản lý; soạn thảo đơn khởi kiện, đơn đề nghị Tòa án thu thập chứng cứ, đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có căn cứ; tham gia tố tụng, tranh luận tại phiên tòa và hỗ trợ các thủ tục thi hành án, cấp Giấy chứng nhận sau khi có bản án.
Nếu bạn đã ly hôn nhưng còn tài sản chung chưa được phân chia, nhà đất chỉ đứng tên người cũ hoặc không còn giữ đầy đủ chứng từ thanh toán, đừng vội từ bỏ quyền lợi của mình. Việc cần làm trước tiên là rà soát hồ sơ và xác định những chứng cứ vẫn có thể thu thập được.
Ly hôn khép lại quan hệ hôn nhân, nhưng không làm mất đi những quyền tài sản hợp pháp đã hình thành trong thời kỳ chung sống. Luật Minh Tú sẵn sàng đồng hành cùng bạn để làm rõ quyền lợi và tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp.
